أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
116
قانون ( فارسى )
اعتدال بازگردانى و از گرماى مزاج آن بكاهى و هيأتش سرحال آيد . 3 - اگر از مرارهء صفرا و سرخ باشد ، بايد بىدرنگ به تخليه بپردازى و يا مزاج بدن يا مزاج سر را - برحسب لزوم - معتدل سازى و داروها و ترىبخشهايى را كه در قانون از آنها ياد شده استعمال كنى و بعد از تراشيدن موى سر ، ضمادهاى نامبردهء سابق را به كار ببرى . اگر باز بيمارى شدت يافت و بدتر شد ، بايد علاج بيمارى « مانيا » را تجويز كنى . 4 - اگر درهم شدن هوش همراه گرم مزاجى است ، علاجش قيروطى است كه به وسيلهء روغن گل و سركه سرد شود و بر جاندانهء بيمار بگذارى يا اينكه روغن بنفشه و شير ، بر جاندانهاش بگذار ! به شرطى كه تب نداشته باشد . يا روغن گل و خشخاش بر سرش نهند اما بايد از بازگشتن بخارها برحذر باشند و منفذ بخارها را بند نياورند . 5 - اگر كسى كه عقلش مختلط شده و بىخوابى دارد ، هيچيك از داروهاى آبكى پاشيدنى بهرهاى نمىرساند . اگر حقنههاى تند استعمال كنى شايد نتيجهء منفى دهد و كشش ماده زياد شود پس بايد حقنههاى نرم به كار ببرى . 6 - اگر سبب درهم شدن عقل از شراكت اندامى پديد آمده است ، كوشش كن كه سر بيمار را تقويت كنى و سرد گردانى و ماده را به سوى مخالف برانى و اينها را همه در قانون كلى و جزئى ذكر كردهايم . 7 - اگر عقل درهم شده است اما نه علامت ناتوانى و نه علامت آماس هست ، بايد بيمار را به شدت سيلى زد . و شايد نياز باشد كه آن را كتك كارى كنى تا بر سر عقل آيد . يا ممكن است نياز بدان باشد كه سرش را صليبوار داغ كنى و اين در حالتى بايسته است كه هيچيك از علاجها سودمند نباشند . 8 - آب كلهپاچه را بر سر بيمار كه عقلش درهم برهم شده است بريزند مفيد است . 9 - فاشرا ( هزارچشان ) تنها يا در شيرينى و ميوه پنهان شود و چند روزى به بيمارى كه عقلش پارسنگ برمىدارد بخورانند شفا يابد . فصل پنجم رعونت و حماقت ( سستمغزى و ابلهى ) چنانكه درهم شدن هوش - كه سابقا ذكر شد - آفتى از آفات مغزى است ، همچنان رعونت و حماقت نيز از آفات مغزى است و هر دو حالت در شكمچهء وسطى مغز به وجود مىآيند ليكن باهم فرق دارند كه بدين قرار است : حالتى را اختلاط عقل گوييم كه كنشهاى تفكرى گزند بينند و مجراى طبيعى را رها مىكنند . رعونت و حماقت كاهش كنش فكرى يا از كار افتادن آن است و حالتى است كه به خرف شدن و حالت كودكانه مىماند ، و تو ياد گرفتى كه آسيبهاى كنشها سه نوع مىباشند .